Potas

Odkryty i nazwany przez brytyjskiego chemika sir Humphrey'a Davy'ego w 1807 roku.

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa kalium (alkalia), które wywodzi się z kolei z arabskiego al kalja - popiół roślin, alkalia.

Jest bardzo lekkim, miękkim metalem i może być krojony nożem. Świeżo przekrojony ma srebrzystobiałą barwę i jasny połysk, który bardzo szybko zanika na skutek reakcji z tlenem atmosferycznym. Jest bardzo reaktywnym pierwiastkiem, błyskawicznie utlenia się na powietrzu, burzliwie reaguje z wodą wydzielając wodór, który zapala się od ciepła reakcji. Jest ważnym składnikiem tkanek roślin i zwierząt. W przyrodzie występuje jako mieszanina trzech naturalnych izotopów o masach atomowych 39, 40 i 41. 40K jest radioaktywny i ma czas półtrwania około 1 miliarda lat. Najbardziej rozpowszechnionym izotopem jest 39K.

Występowanie: Występuje w przyrodzie w dość dużych ilościach, głównie w wodzie morskiej. Zawartość w skorupie ziemskiej - 2.4% wagowego.

Otrzymywanie: Do wytwarzania potasu wykorzystuje się reakcję fluorku potasu z węglikiem wapnia, zachodzącą w próżni i w temperaturze ok. 1000°C.

Wykorzystanie: Pierwiastek ten jest coraz częściej wypierany przez sód, który jest wygodniejszy w użyciu. W laboratorium używa się metalicznego potasu do osuszania benzenu oraz w przemyśle chemicznym jako surowiec i katalizator w procesie polimeryzacji. Duże ilości chlorku potasu (KCl) wchodzą w skład nawozów sztucznych używanych rolnictwie. Bromek potasu (KBr) znalazł zastosowanie m.in. jako dodatek do wywoływaczy w fotografice, do produkcji bromku srebra, w litografii i medycynie. Jodek (KJ) wykorzystywany jest w lecznictwie do wytwarzania jodyny, w technice fotografii oraz jako reduktor i substrat w przemyśle chemicznym. Wodorotlenek potasu (KOH) jest ważnym odczynnikiem, używa się go m.in. jako absorbenta CO2 oraz jako substancję osuszającą. Chloran potasu (KClO3) to ważny utleniacz, substancja bakteriobójcza oraz źródło tlenu w zapałkach i pirotechnice. Węglan potasu (KCO3) używany jest m.in. jako substancja osuszająca, do produkcji szkła i mydła. Azotan (KNO3) i siarczan potasu (K2SO4) są cenionymi nawozami. Ponadto azotan jest podstawowym źródłem tlenu w przemyśle pirotechnicznym (nie jest higroskopijny w przeciwieństwie do azotanu sodu).

Konfiguracja elektronowa Ar 4s1
Masa atomowa 39,098
Gęstość [kg×m3] 862 (293K)
Główny stopień utlenienia +1 (-1)
Izotopy: masa - zawartość - okres półrozpadu
39K
40K
41K
42K
43K
38,964 - 93,2581% - stabilny
39,974 - 0,012% - 1,28×109 lat
40,962 - 6,7302% - stabilny
41,963 - 0% - 12 godz.
42,964 - 0% - 22,4 godz.
Temperatura topnienia 336,86K
Temperatura wrzenia 1032K
Promień atomowy [pm] 227
Powinowactwo elektronowe [kJ×mol-1] 48,4
Energia jonizacji [kJ×mol-1] 418,8 K -> K+
3051,4 K+ -> K2+
4411 K2+ -> K3+
Elektroujemność  0,82 (Pauling); 2,42 eV (absolutna)

Poprzednia Pierwiastki Następna