Z這to

Symbol z這ta pochodzi od 豉ci雟kiego s這wa aurora - jutrzenka, zorza poranna.

Cywilizacja ludzka zna ten po造skliwy metal ju od oko這 3000 r. p.n.e.
Z這to jest mi瘯kim, jasno鄴速ym metalem przej軼iowym. Niczym nie zanieczyszczone, jest najbardziej mi瘯kie, kowalne i ci庵liwe ze wszystkich metali. Bardzo 豉two rozbija si je na supercienkie metaliczne b這ny i mo積a z niego formowa bardzo cienkie druty. Udaje si osi庵a b這ny o grubo軼i 0,00001 cm, a oko這 30 g z這ta rozci庵ni皻o w drut o d逝go軼i oko這 100 km. Jest doskona造m przewodnikiem ciep豉 i elektryczno軼i.
Metal ten jest praktycznie oboj皻ny na dzia豉nie zwyk造ch substancji. Rozpuszcza si w wodzie kr鏊ewskiej, w chlorkach, bromkach i niekt鏎ych jodkach. Tworzy zwi您ki na +1 i +3 stopniu utlenienia.

Wyst瘼owanie: Z這to wyst瘼uje w naturze w postaci zar闚no czystego metalu jak i zwi您k闚. Najcz窷ciej spotyka si je w osadach aluwialnych razem ze srebrem. Czasem tworzy z nim naturalny stop zwany elektrum. Z這to w zwi您kach mo積a spotka w rudach telluru, o這wiu, antymonu, siarki i rt璚i. Czasem, wraz ze srebrem, towarzyszy pirytom (siarczkom 瞠laza). Wody ocean闚 zawieraj du瞠 ilo軼i rozrzedzonego z這ta (ok. 9 miliard闚 ton). Do nielicznych r鏚 z這ta mo積a zaliczy kalaweryt AuTe2.
Otrzymywanie: Najprostszym i g堯wnym sposobem pozyskiwania z這ta jest wyp逝kiwanie czystego metalu z osad闚. Metoda ta sprawdza si z powodzeniem tak w przypadku zwyk貫j patelni poszukiwacza z這ta jak i pot篹nych nowoczesnych kopal. Umiej皻nie kierowana woda unosi ze sob piasek i inny bezwarto軼iowy materia pozostawiaj帷 w zag喚bieniach ci篹sze z這to. Inn metod pozyskiwania tego pierwiastka ze z這tono郾ego materia逝 jest przep逝kiwanie substancjami go rozpuszczaj帷ymi: rt璚i i cyjankami.
Op豉ca si wydobywa z這to gdy stosunek jego zawarto軼i do zawarto軼i bezwarto軼iowego materia逝 wynosi 1300000. Wielk rzadko軼i s tzw. samorodki z這ta, b璠帷e bry趾ami czystego metalu naturalnego pochodzenia. Najwi瘯szy znany samorodek tego metalu odkryto w okolicy miasta Victoria w Australii w 1869 roku. Le瘸 on tu przy powierzchni i zosta przypadkowo ods這ni皻y przez ko這 wozu. Nazwano go "Mile widzianym przybyszem" (Welcome Stranger). Wa篡 podobno oko這 71 kg.
Pa雟twa b璠帷e liderami w produkcji z這ta to przede wszystkim RPA, USA, Rosja, Australia, Kanada, Chiny i Brazylia.

Wykorzystanie: Od czas闚 prehistorycznych z這to, z racji swego pi瘯nego po造sku, koloru, odporno軼i chemicznej, by這 warto軼iowym metalem. Wa積 cech by豉 wzgl璠nie 豉twa, w por闚naniu do innych metali, obrabialno嗆 i 豉two嗆 oczyszczania. Wzgl璠na rzadko嗆 wyst瘼owania z這ta spowodowa豉, 瞠 pierwiastek ten od tysi帷leci jest podstaw pieni康za. Znaczne ilo軼i stop闚 z這ta z innymi metalami wykorzystywane s w jubilerstwie i do produkcji monet (czyste z這to nie nadaje si do produkcji monet ze wzgl璠u na mi瘯ko嗆). Zawarto嗆 kruszca w takich stopach wyra瘸na jest w karatach. Karat ma dwie definicje. Pierwsza to jednostka wagi u篡wana w jubilerstwie - r闚na 0,2 g; druga, to miara zawarto軼i szlachetnego metalu w stopie. M闚i帷, 瞠 z這to jest np. dwudziestokaratowe mamy na my郵i to, 瞠 w 24 jednostkach masy stopu zawartych jest 20 jednostek masy czystego z這ta. Tak zwany stop z這ta pierwszej pr鏏y ma 23 karaty. Drugiej pr鏏ie odpowiadaj 18 karat闚, a stop pr鏏y trzeciej jest stopem czternastokaratowym. Czyste z這to jest oczywi軼ie dwudziestoczterokaratowe.
Z這to u篡wane do produkcji monet zawiera zwykle 10% srebra. Obecno嗆 innych metali zmienia nieznacznie barw stopu: zielonkaw daje mied i srebro za bia貫 z這to otrzymuje si stapiaj帷 je z cynkiem, niklem lub platyn.
Metal ten wykorzystuje si tak瞠 do uzyskania specyficznych barwnik闚. Rozdrobnione z這to daje szk逝 czerwonawe zabarwienie.
Z這to u篡wane jest r闚nie w dentystyce oraz jako promieniotw鏎czy izotop, w medycynie, do leczenia raka (znacznik izotopowy).

Konfiguracja elektronowa [Xe]4f145d106s1
Masa atomowa 196,97
G瘰to嗆 [kg莪3] 19320 (293K)
G堯wny stopie utlenienia +3 (-1; 0 ; +1; +2; +5; +7)
Izotopy masa - zawarto嗆 - okres p馧rozpadu
195Au
197Au
198Au
199Au
0% - 183 dni
196,97 - 100% - stabilny
0% - 2,69 dni
0% - 3,15 dni
Temperatura topnienia 1337,58K
Temperatura wrzenia 3080K
Promie atomowy [pm] 146
Promie jonowy Au3+ 99
Energia jonizacji [kJ莪ol-1] 890,1 (I)
1980 (II)
2900 (III)

Poprzednia Pierwiastki Nast瘼na