Żabie Doły


Z Bytomia Łagiewnik do Piekar Śląskich przebiega stara droga, od dawna nie uczęszczana gdyż w wyniku szkód górniczych zapadła się i jest stale zalewana przez okoliczne stawy. Teren, przez który prowadziła nazwano "Żabimi Dołami". Pierwotny krajobraz na tym został obszarze niemal całkowicie przekształcony przez człowieka. Występujące tu rudy cynku i ołowiu już od XII wieku były wydobywane. Opuszczone wyrobiska górnicze często ulegały zawałom, a na powierzchni tworzyły się niecki, leje i zapadliska. W wyniku tych działań powstawały obszary podmokłe, zalewiska i stawy. Obniżeniu terenu przyczyniły się również prowadzone 300m. głębiej wydobycie węgla kamiennego. Największy zbiornik, położony w północnej części Żabich Dołów, został utworzony w celu zgromadzenia wody na potrzeby powstałej w latach 20 naszego wieku kopalni rud cynku i ołowiu. Woda pobierana z tego zbiornika służyła do flotacji wydobytych rud i wraz ze skałą płynną była wylewana do osadników. W 1990 roku zaprzestano tam wydobycia i tym samym składowania odpadów poflotacyjnych. Cały teren otaczają hałdy zawierające 6 mln ton odpadów, w których cynk stanowi 174 tys. Ton, a ołów 36 tys. Ton. Żabie Doły znajdują się w rejonie uprzemysłowionym o wysokim poziomie zanieczyszczenia, dlatego też zoolodzy zaskoczeni byli gdy na początku lat 80 XX w. okazało się, że teren ten upodobały sobie ptaki należące do grupy wodno - błotnych. Znalazły tu dobre warunki lęgowe głównie ze względu na istniejącą strukturę roślinności. W latach 90 stwierdzono od 1 do 2 par bąka, który znalazł się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt i jest uznany za narażony na wyginięcie. Rozpoczęły się starania o uznanie Żabich Dołów za zespół przyrodniczo - krajobrazowy objęty ochroną. Starania Katowickiego Koła Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego i Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody "pro Natura" zakończyły się sukcesem i zespół Przyrodniczo - krajobrazowy "Żabie Doły" został utworzony na mocy Rozporządzenia Nr 29/97 Wojewody Katowickiego z dn. 6 lutego 1997 roku na obszarze 226,24 ha.

Plan zespołu Przyrodniczo - Krajobrazowego "Żabie Doły"





Zbiorniki wodne zajmują łącznie 35 ha powierzchni, w tym pasy i półwyspy roślinności wodnej stanowią 7.6 ha. Wśród tej roślinności dominuje trzcina pospolita ( 70% powierzchni), a resztę zajmuje pałka wąskolistna i pałka szerokolistna.
Na terenie Żabich Dołów stwierdzono łącznie 129 gatunków ptaków. Spośród nich 76 to gatunki lęgowe, z czego 29 gatunków należy do grupy wodno - błotnych. Żabie Doły to również teren, gdzie obserwowane są różne ptaki przelotne. Wśród nich odnotowano takie, które na Śląsku określamy mianem rzadkich. Są to: nur czarnoszyi, perkoz rogaty, uhla, płatkonóg szydlodzoby, mewa żółtonga, podróżniczek i wąsadka. Jest to również miejsce zimowania niektórych ptaków, w tym takich, które w Polsce zimują rzadko. Są to: kokoszka wodna i bekas.
Teren ten zamieszkują również inne zwierzęta. Spośród owadów do tej pory stwierdzono tu występowanie kilkuset gatunków, 9 rzędów i 48 rodzin. Z płazów stwierdzono 9 gatunków. Na polach częściej spotykano ropuchę szarą, a na nieużytkach ropuchę zieloną. We wszystkich zbiornikach żyją żaby wodne i jeziorowe. Tylko miejscami jest spotykana rzekotka drzewna, oraz kumki nizinne. Jedynego spotykanego tu przedstawiciela gadów - jaszczurkę zwinkę - obserwowano głównie u podnóży nasypów kolejowych. Spotkać można również wielu przedstawicieli ssaków. Są to m.in.: jeże wschodnie, krety, ryjówki aksamitne, nietoperze, zające, piżmaki, karczownik, myszy, szczur wędrowny, nornice, lisy pospolite, kuny domowe, tchórze zwyczajne i łasice. Ale oczywiście najliczniejsze są ptaki.
Obecnie konieczne są dalsze działania mające na celu likwidacje nielegalnych wysypisk, które są zmora tego terenu. Niebezpieczeństwo dla żyjących tu zwierząt stanowi również coroczne wypalanie traw, które w wyniku ludzkiej bezmyślności niszczy łąki na tym terenie. Niedawno przystąpiono do realizacji projektu, którego celem jest przyrodnicze wzbogacenie niektórych fragmentów tego środowiska. Np. dosadzanie rodzimych gatunków drzewiastych przy drogach, jak i odbudowa miedz i zadrzewień śródpolnych.
Warto odwiedzić zespół przyrodniczo - krajobrazowy "Żabie Doły" ze względu na jego niepowtarzalną atmosferę i piękno. Można tu mile spędzić czas i podziwiać ptaki, których charakterystyczne nawoływania słychać w całej okolicy. Najłatwiej dojechać tu tramwajem lub autobusem do osiedla Arki Bożka w Bytomiu i przejść dalej pieszo. Można też łatwo dojechać rowerem od strony Łagiewnik i ulicy Siemianowickiej lub od strony Piekar Śląskich. Możliwy jest również dojazd od strony Chorzowa. Żabie Doły podziwiać można również z okien kolejki wąskotorowej, której trasa przebiega przez środek tego terenu.

Ptaki stwierdzone na Żabich Dołach jako lęgowe:
Nazwy wytłuszczone - gatunki wykazujące spadek liczebności w Europie Środkowej.
perkozek
perkoz dwuczuby
perkoz rdzawoszyi
zausznik
bąk
bączek
łabędź niemy
cyraneczka
krzyżówka
cyranka
płaskonos
rożeniec
głowienka
podgorzałka
czernica
błotniak stawowy
pustułka
kuropatwa
bażant
wodnik
kokoszka
łyska
siewaczka rzeczna
czajka
krwawodzub
śmieszka
grzywacz
sierpówka
kukułka
pójdźka
uszatka
dzięcioł duży
skowronek
brzegówka
dymówka
oknówka
świgotek drzewny
pliszka żółta
pliszka siwa
strzyżyk
pokrzywnica
rudzik
słowik rdzawy
kopciuszek
pokląskwa
kląskawka
białorzytka
kos
kwiczoł
rokitniczka
łozówka
trzcinniczek
trzciniak
zaganiacz
piegża
cierniówka
gajówka
kapturka
piecuszek
Muchołówka szara
modraszka
bogatka
kowalik
Pełzacz ogrodowy
remiz
sroka
szkak
wróbel
mazurek
zięba
kulczyk
dzwoniec
szczygieł
makolągwa
trznadel
potrzos

Opracowała : Behemot.